تبلیغات
متن،موضوع،درس،خلاقیت - نقد وبررسی ارزشیابی توصیفی

نقد وبررسی ارزشیابی توصیفی

تاریخ:دوشنبه 19 اسفند 1392-03:51 ب.ظ

نقد وبررسی تاثیر ارزشیابی توصیفی در کیفیت بخشی به مسائل آموزش وپرورش


مقدمه:

اهم مشکلات آموزش وپرورش را در دو گروه کلی واساسی می توان دسته بندی نمود.

1-    مشکلات بیرونی 2- مشکلات درونی

 

الف- مشکلات بیرونی:

توسعه نیافتگی کشور های جهان سوم( که کشور ما ایران نیز جزو آنهاست ) علت اصلی آن را باید در اتکاء تعلیم وتربیت از لحاظ بودجه وهزینه به دولت وافزایش سطح توقعات مردم برای مطالبه آن ، کمبود منابع مالی برای ساخت وتجهیز واداره مدارس وهم چنین پیچیدگی راه وروش جلب مشارکت اولیاء ومردم در امو ر تعلیم وتربیت را برشمردواین عوامل را می توان جزو مشکلات بیرونی نظام فعلی آموزش وپرورش قلمداد کرد.

پایین بودن سطح حقوق ودستمزد معلمان وعدم امکان جذب افراد نغبه وبا استعداد وهوشمند برای این شغل (که این امر نیز باعث کم ارزش شدن شغل معلمی شده وحتی افراد با استعداد درون مدارس را نیز تحت تاثیر خود قرار داده است)وسایه شوم کنکور سراسری نیز بر نظام آموزشی کشور سایه افکنده وعملا دوره ی متوسطه را ناکارآمد وبه چالش کشیده است.

 

مشکلات درونی:

روش های جذب ونگهداشتن نیروی انسانی شاغل در آموزش وپرورش ، ناکارآمدی نظام انتخاب مدیران به ویژه در سطح ادرات آموزش وپرورش (اعم از ستادی ، صفی، استانی ومنطقه ای ) عدم کارآمدی وپویایی اثر بخش در حوزه ی مدیریت آموزشگاهی در راستای جلب مشارکت اولیاء ومعلمان برای اداره کردن بهتر واثر بخش تر در مدارس .

ناکارآمدی نظام کنترل ، نظارت وارزشیابی علمی از برنامه ها ، روش ها وعملکرد ها ، کم اثر بخش بودن برنامه های درسی موجود به علت مبتنی نبودن برنتایج تحقیقات علمی وعدم انطباق با دانش وفناوری روز ، پایین بودن سواد علمی معلمان ( بالا بودن مدرک ) وعدم انگیزه وعلاقه آنان جهت تدریس فعال واثر بخش در کلاس های درس وبنودن عشق وعلاقه به آموختن ، محبت وروابط انسانی وصمیمی بین مدیران مدارس ، معلمان ودانش آموزان ، در نتیجه کمبود نشاط وشادی در مدارس ، این عوامل نیز از مهمترین مشکلات درونی آموزش وپرورش است.

البته می توان دهها مشکل دیگر رانیز بر شمرد ، ولی اگر آموزش وپرورش ظرف 20سال آینده بتواند بخشی از این مشکلات را حل کند ، بدون شک آموزش وپرورش ما از سال 1400به بعد در مسیر تحول کیفیت بخشی راه موفقیت را خواهد پیمود.

 

ارتباط برنامه های آموزش وپرورش با برنامه های توسعه کشور

چند سالی است ، که پروژه های ارزشیابی توصیفی ، و مدرسه محوری در راستای تحقق اهداف درازمدت آموزش وپرورش به مرحله ی اجرا گذاشته شده است . باید اذعان کرد که در مدرسه نه معلم سالار است ونه دانش آموز ، بلکه بیشتر روزمره گی سالار است.شوراهای دانش آموزی با انتخاب دانش آموزان ایجاد شده و می شود ، اما تا رسیدن به ایفای نقش اصلی شورا های دانش آموزی در مدارس ومناطق ، راه درازی در پیش داریم. اگر برنامه های جدید ( ارزشیابی توصیفی) می خواهد به کیفیت بخشی  برسد، باید از روز مره گی وعادت های نامطلوب پیشین زودتر عبور کنیم ، وبه مدرسه ی مطلوب واثر بخش در راستای ارزشیابی توصیفی خواهیم رسید. به تجربه نیز ثابت شده بخش هایی که دارای درآمد های اختصاصی هستند(مانند وزارت نفت، پست وتلگراف وتلفن ، وزارت صنایع ومعادن وبرق...) وبخش های اجتماعی مثل آموزش وپرورش ، آموزش عالی ، بهداشت ودرمان وآموزش پزشکی، و.. که فاقد درآمد می باشند ، به سختی می توانند نیاز های مردم را برآورده کنند ، البته در باب مقایسه کیفی وکیفیت بخشی خدمات هر دو بخش ( چه بخش های فاقد درآمد و چه بخش های دارای درآمد)متاسفانه محصولات وخدمات ارائه شده کمتر در حد استاندارد می باشد.

به طور کلی در همان روستایی که معلم خدمت می کند ، که دارای آب ، برق ، گاز، تلفن ، خانه بهداشت وپزشک ومدرسه می باشد ، کیفیت خدمات هیچ دستگاهی نسبت به دیگری برتری ندارد.

بنابر این می توان گفت، برنامه های آموزش وپرورش به همان میزان در جهت توسعه همه جانبه وپایدار گام برداشته که برنامه های سایر بخش ها برداشته اند.

 

ارزشابی توصیفی :

ارزشیابی توصیفی فرایندی برای جمع آوری ، تجزیه وتحلیل وتفسیر اطلاعات به نحوی است که باعث شود فرایند یاد گیری بهتر وبا کیفیت بیشتر به سمت وسوی تحقق هدف هایش برود.

دلیل اصلی اجرای ارزشابی توصیفی در مدارس کشور ، دو آسیب شناسی عمده بود که به آواخر دهه ی 60و دهه ی 70وحتی قبل از آن بر می گردد. مسئله ی اصلی مر بوط به تنش هایی بود که امتحانات واضطراب های مر بوط به آن ها در فضای مدارس بوجود می آورد. یکی از منابع اساسی استرس زا در مدارس نحوه ی ارزشیابی ها بود ، مخصوصا این نو ع اضطراب ها برای دانش آموزان دوره ی ابتدایی نامناسب بود و روانشناسان وصاحبان امر تعلیم وتربیت آن را آسیب زا می دانستند.

موضوع دوم به کیفیت یادگیری فراگیران بر می گردد، در پروژه ی بین الملی تیمز (teams) دانش آموزان کشور ما در دروس علوم وریاضی نتیجه درخشانی نداشتند وکیفیت یادگیری بچه های ما خیلی پایین بود.این امر صاحب نظران وسیاست گزاران را به فکر اصلاح کیفیت یادگیری واداشت. هنگامی که علل افت کیفیت یادگیری دانش آموزان در دروس ریاضی وعلوم تحلیل وریشه یابی شد، ابعاد گوناگونی مطرح شد که یکی از آنها برنامه درسی بود که در همان سال های 70برنامه درسی علوم تغییر پیدا کرد. همراه با آن  نظام ارزشیابی پیشرفت تحصیلی هم تغییر پیدا کرد، که در دهه ی 70ارزشیابی دونوبته ومستمر مطرح شد. و ارزشابی تبدیل به اهرمی برای بهبود یادگیری گردید.اوایل دهه ی 80نیز شورای عالی ، مسیر دیگری برای ارزشابی در نظر گرفت ، وآن هم این بود که ارزشیابی از حالت کمی خارج وبه حالت کیفی نزدیک شد. ووزارت آموزش وپرورش طرحی برای ارزشیابی کیفی ارائه داد ، که همان ارزشیابی توصیفی شد.

ارزشیابی باید این توانایی را داشته باشد ، که به یاد گیری کمک کند ، تا کیفیت یاد گیری بچه ها بهتر شود . نه این که یاد گیر ی را اندازه گیر ی نمایید. ارزشیابی رایج بیشتر به حافظه وفهم توجه داشت و ابزارشان بیشتر آزمون های مداد کاغذی ، سوالات تستی  ، کوتاه پاسخ ، چند گزینه ای ، پر کردنی وامثال این ها بود. این سوالات توانایی عمق بخشی به فرایند آموزش ویادگیری را نداشتند.

 

ارزشیابی کیفی – توصیفی ، لوازم و ابزار هایی دارد که لوازم اصلی آن در سطح کلان تغییر نگاه ونگرش سیاست گزاران ، برنامه ریزان و کارشناسان  در سطح بالاست. متاسفانه هنوز مسئولین وحتی کارشناسانی هستند که فهم عمیقی از بحث ارزشیابی توصیفی ندارند ودر حد (خوب) یا بسیار خوب از آن درک وتلقی می کنند. نمره کنار رفته وشده است  بسیارخوب وخوب و خانواده ها نیز در این راستا توجیه کاملی نشده اند. زیرا هنوز انتظار دارند که فرزندشان اول شود ، ورتبه ی اول کلاس باشد. وملاک های ارزشیابی توصیفی را هنوز با 0و 20می سنجند وکل پروسه ی ارزشیابی توصیفی را زیز سوال می برند. در صورتی که روح ارزشیابی توصیفی این نیست ودر واقع این یک نوع بد فهمی است . دوم این که وقتی به سطح مدارس وحوزه ی عمل ارزشابی توصیفی می رسیم ، همین تغییر نگرش باید در معلم به وجود بیایید که هنوز این تغییر نگرش به صورت کامل به وجود نیامده است . سومین نکته این است که باید در کتاب ها وبرنامه ها ی درسی تحول ایجاد شود ، که در سال های اخیر تحول خوبی ایجاد شده ، وهنوز تا رسیدن به نقطه ی مطلوب راه درازی در پیش رو داریم. زیرا کتاب درسی نقشه ی کلان فرایند یادگیری دانش آموزان است وبعد باید در مدرسه پیاده واجرا گردد، چون ادعای ارزشیابی توصیفی این است که باید به کمک  فرایند های یادگیری بیایید وآن را تقویت کند . واز سوی دیگر باید روش تدریس معلمین وانجام فعالیت های یادگیری آنان تغییر اساسی پیدا کند.و حتی فعالیت های یاد گیری وچگونگی دخالت بچه ها و والدین در آن متحول شود. تغییر نگرش در نظام ارزشیابی توصیفی ، تغییر رنگ ساختمان ، رنگ تابلو و فضای فیزیکی نیست که راحت بتوان انجام داد ، تغییر نگرش یک امر زمان بر است ، زمان زیادی لازم دارد، زیرا باید از اهرم های موثر تغییر نگرش هم استفاده کرد، متاسفانه  ارز شیابی توصیفی خیلی از اهرم های خود را از دست داده و یا اصلا از اول در دست نداشته است، مثلا به زحمت خواهیم توانست نگرش خانواده ها را عوض کنیم ، زیرا هنوز هم مقاومت می کنند . تغییر نگرش امر آرام است ، چون موضوع کاملا فرهنگی است ودر فرهنگ ، انقلاب وتغییر نگرش یک شبه و یک ساعته ممکن نیست . فرهنگ در یک مسیر زمانی آهسته وبه تدریج متحول می شود و تغییر می کند . لذا فرهنگ یاد گیری در مدارس باید به تدریج تغییر کند.

متاسفانه فضای مدارس ما اکنون ، با عدم توجه به اهداف ارزشیابی توصیفی کاملا رقابتی وکمیت زده شده است. مدیران مدارس با درصد قبولی ها ی دانش آموزانشان خود را تشویق می کنند که چه میزان از دانش آموزان در در آزمون  مدارس تیز هوشان یا مدارس نمونه دولتی قبول شده اند. فضای رقابتی در مدارس ما کاملا آشکار است با بازدید از مدارس خواهید دید که دانش آموزان با هم رقابت می کنند ، کمد جوایز پر از وسایل گوناگون و کلاس با تابلوی افراد کوشا وتلاشگر رنگین شده است. همیشه در مدارس نفرات اول ودوم وسوم مشخص اند و بر اساس امتیاز به دانش آموزان برتر هدیه داده می شود. همه ی این ها نشانه  های فضای رقابتی در مدارس است.در صورتی که اساسا کیفیت یاد گیری به این چیز ها نیست و چیز دیگری می باشد. این فضای رقابتی برای ارزشیابی توصیفی سم است. اگر این فضا در باور معلمان هم نشسته باشد، دیگر ارزشیابی توصیفی بطور کامل از بین خواهد رفت وفقط رنگ وظاهر این نوع ارزشیابی اجرا می شود. حسادت ها وچشم هم چشمی های زیاد وبیمار گونه خانواده ها ، مدارس ومعلمان ، منشا همه ی این ها و ایجاد فضای رقابتی در مدارس است . اما اگر فضا برای دانش آموز ،  فضایی رفاقتی در راستای اهداف ارزشیابی توصیفی باشد ، بیشترین رفتاری که مشاهده می شود مشارکت در یاد گیری ، کاهش استرس، احترام به دیگری ، نقد دیگری و خود سنجی است که همه ی این ها کاملا اخلاقی است.

اگر به درستی ارزشیابی توصیفی اجرا شود، واهداف مورد نظر و ابزار های آن مد نظر قرار گیرد ، ارزش های اخلاقی پایه واساس رابطه معلم و دانش آموز قرار می گیرد. دانش آموز احساس می کند که برای یاد گیری به مدرسه آمده است ، و به عنوان مسئولیت واقعی خود آن را می پذیرد . یاد می گیرد که برای نمره گرفتن به مدرسه نمی آید .اگر برای نمره بیایید ،یادگیری تحت الشعاع نمره گرفتن قرار می گیرد و برای یاد گیری عمیق وماندگار تلاش نمی کند وتنها دنبال نمره است، این جاست که بروز رفتار های غیر اخلاقی امکان ظهور پیدا می نماید ، به همین دلیل است که امروزه ما شاهد کسانی هستیم که مدرک دارند ، اما سواد و مهارت کافی و لازم را ندارند.

 

موانع اصلی آموزشی وپرورشی ارزشابی توصیفی کارآمد و پویا در مدارس

هر گاه رویکرد طراحی برنامه های درسی ( اهداف ، محتوای آموزش ، روش های یاد دهی – یاد گیری، ارزشابی از آموخته های دانش آموزان ، وسایل وامکانات آموزشی) در راستای توسعه ی همه جانبه وپایدار باشد ، وکادر مدیریت ومعلمان مدرسه نیز آموزش های ضمن خدمت کارآمد و پویا را ببینند و آنانی که برنامه را با روش های اصلی طبق اهداف پیش بینی شده اجرا نمی کنند ، متضرر شوند و از سوی دیگر با استفاده از تمام امکانات و وسایل ارتباط جمعی ارزش ومنزلت اجتماعی معلم پژوهشگر وخلاق ،تبلیغ وتوجیه گردد وخانواده ها را نیز با اهداف وبرنامه های آموزش وپرورش بخصوص ارزشیابی توصیفی توجیه نمود. و با استفاده از روش های تشویق و ترغیب ، آنانی که سعی خود را در اجرای برنامه های جدید به کار می برند با نظارت و ارزشیابی مستمر ، می توان به کارایی و اثر بخشی این برنامه ها ( که تر بیت دانش آموز خلاق وپژوهشگر هدف آن است) امیدوار بود.

دسترسی به آموزش وپرورش خلاق وپویا جزو آرمان های همه ی مر بیان ودست اندر کاران نظام تعلیم وتربیت و به طور کلی آرزوی تحقق نیافته بسیاری از مردم جهان می باشد.

در اولین گام لازم است موسسات پژوهشی وتحقیقاتی وزارت آموزش وپرورش ، با استفاده از تحقیقاتی کیفی وهمه جانبه ، عوامل بازدارنده در راه رسیدن به چنین آموزش و پرورش آرمانی وخلاق را شناسایی نماید. متاسفانه این عوامل بازد ارنده کم نیستند ، از ایجاد رعب و وحشت بین کودکان در کلاس تا حیاط و دفتر مدرسه ، از تهدید و بد زبانی با دانش آموزان تا منزوی کردن او ، از فشار برای تحمیل نظر خود، از نصیحت وموعظه های تکراری ( که اثر بخشی خود را از دست داده  )

تا تحقیر دانش آموز وهتک حرمت وشخصیت او ، از مسخره کردن صاحب هر ایده و نظر تازه ( ولو مضحک به نظر آید)ایجاد جو رقابتی در کلاس ، خلاصه کردن ارزشیابی توصیفی در ملاک های آن ( خیلی خوب، خوب،قابل قبول و نیاز به تلاش..)گذاشتن مسابقه های رقابتی ، رده بندی و امتیاز بندی فراگیران استفاده بیشتر از یک نوع  ابزار ارزشیابی ( آزمون های مداد کاغذی) توجه نکردن به ملاک های مشخص شده در پوشه ی کار ، عدم دقت وتوجه به پو شه ی کار ، سلیقه ای عمل کردن در ارزشیابی های توصیفی گرفته تا آموزش های ناقص معلمان ،تراکم زیاد دانش آموزان در کلاس ، مشکلات مدارس چند پایه و مقاومت معلمان در اجرایی کردن پوشه ی کار و فعالیت های پویا وخلاق برای دانش آموزان ، همه وهمه این رفتار ها جزو موانع آموزشی وپرورشی ارزشیابی توصیفی کارآمد وپویا  وکیفیت بخشی بدان است.

 

پیشنهادات :

1-    ارتقاء سواد علمی معلمان در همه ی زمینه های روش های نوین تدریس ، فناوری اطلاعات ، ارزشیابی توصیفی ( پوشه ی کار، لوازم وابزار های سنجش ارزیابی دانش آموز ....)

2-    بازنگری در دوره های ضمن خدمت معلمان در راستای اثر بخشی وکارآمدی و پویایی

3-    افزایش حقوق ومنزلت اجتماعی معلمان برای حضور فعال ، شاداب و موثر در کلاس های درس و ایجاد روابط انسانی مطلوب بین معلمان ، کادر مدیریت و دانش آموزان .....

4-    دادن فرصت برای جبران کاستی ها در جهت بروز استعداد ها وعلایق معلمان ودانش آموزان و ایجاد فرصت برای برقراری ارتباط عاطفی و صمیمی بین فراگیران و معلمان

5-    توجه جدی به تراکم دانش آموزان در کلاس های درس ، توجه ویژه و اساسی به مدارس چند پایه در راستای ارزشیابی توصیفی

6-    افزایش اعتبارات مورد نیاز و به کارگیری متخصصان متعهد و با استعداد برای اصلاح اساسی برنامه های درسی و بروز رسانی آن

 

 

منابع:

1-    اهداف برنامه درسی جمهوری اسلامی ایران

2-    برنامه ی سوم توسعه جمهوری اسلامی ایران

3-    سند چشم انداز و اهداف راهبردی برنامه چهارم توسعه ی جمهوری اسلا می ایران

4-    طاهر رستگار- ارزشیابی در خدمت آموزش

5-    بهمن حوری زاد – غنی سازی تکالیف آموزشی

6-    دکتر محمود حسنی- راهنمای ارزشیابی توصیفی

7-    مرتضی شکوهی و بهمن قره داغی- مدیریت پوشه ی کار

8-    دکتر علی اکبر سیف- روش های ارزشیابی و اندازه گیری آموزشی

9-    بهمن قره داغی و مرتضی شکوهی- مدیریت بازخورد

10-سوزان بروکهارت ترجمه ی طاهره رستگار- ارزشیابی یعنی بازخورد موثر

 




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر